مجله اینترنتی روزانه

/

مطالب جالب و خواندنی

/

تئاتردرمانی در نظریه های ارسطو

[ انسان, تقلید, غریزه, کتاب, پرداخته, امر, فن, کتابی, ریشه‌یابی, تئاتر, کوشیده, فیلسوفی, نخستین, ارسطو, نظریه‌های, تئاتردرمانی, ایران, جهان, خرید, شعر, داستان, اخلاقی, اخلاق, زندگی, مذهبی, بازی, درمان, صورت, اتفاق, کارمند, نخستین فیلسوفی که کوشیده است تئاتر را ریشه‌یابی کند، ارسطو است وی در کتابی به نام فن شعر به این امر پرداخته است ارسطو در این کتاب وجود غری, ]

>>> تنوعی شگفت انگیز از ساعت های دیواری فانتزی و مدرن "" بیش از 150 طرح ""
خودت خونت رو دیزاین کن >> ورود به دنیای ساعت ها

تئاتردرمانی در نظریه های ارسطو
نخستین فیلسوفی که کوشیده است تئاتر را ریشه یابی کند، ارسطو است. وی در کتابی به نام فن شعر به این امر پرداخته است. ارسطو در این کتاب وجود غریزه تقلید در انسان را منشاء تمام هنرها دانسته است و عنوان می کند برخی رفتارهای انسان که به شکل تقلید بروز پیدا می کنند، از ماهیت کنجکاو و میل ذاتی او به دانستن نشات می گیرند. انسان یکی از مقلدترین مخلوقات جهان است و نخستین دانسته های خود را از راه تقلید فرا می گیرد. مردم از کارهای تقلیدی لذت می برند. بنابراین هنر به طور اعم و تئاتر به طور اخص، تقلید است؛ تقلید از طبیعت و کردار آدمی. در نمایش یکی سخن می گوید و دیگری پاسخ می دهد و این خود شکل گیری ابتدایی ترین نوع درام است. هر یک از جلوه های زندگی آدمی چه فردی و چه گروهی کیفیتی نمایشی دارد و در ساده ترین شکل ممکن خود به صورت بازی کودکانه دختربچه یی که کفش ها و چادر مادر را به تن کرده و در خیال کودکانه خود به خرید می رود، نمود پیدا می کند. این همان میل نهادینه انسان به تقلید است که برای تجربه جهان پیرامون خود و کشف ندانسته هایش دست به کار می شود. نمایش به معنی اعم یعنی انجام دادن عملی از پیش تعیین شده، حتی می توان گفت نمایش انجام دادن یا تظاهر به انجام دادن امری است که خود در هر لحظه واقف بر چگونگی بروز آن هستیم. آدمی در زندگی روزمره و به حکم ضرورت، نقش های متفاوتی را بر عهده می گیرد و هنگامی که در لحظه یی معین و به منظوری خاص، بسیاری از نقش های خود را کنار می گذارد و به عمد بر یکی از آنها تاکید می ورزد، دانسته یا ندانسته وارد حوزه نمایش می شود. و اما نمایش به معنی اخص (تئاتر) گونه یی دیگر است. این هنر هرچند ریشه در مراسم آیینی دارد و از نیایش های مذهبی سرچشمه می گیرد، با گذشت زمان و گذشتن از مراحلی خاص به کیفیتی دست یافت که آن را از سایر جلوه های اولیه نمایش متمایز کرد و در پهنه فعالیت های خلاق آدمی جای داد. حدود دو هزار و 500 سال پیش ارسطو که کتاب فن شعر را به رشته تحریر درآورده بود، با بررسی علل موفقیت برخی از آثار و عدم توفیق گروهی دیگر به تدوین اصول تراژدی اقدام کرد. از نظر ارسطو تراژدی بر شش جزء استوار است که عبارتند از؛ 1- داستان 2- اخلاق 3- گفتار (دیالوگ) 4- فکر (ایده اصلی) 5- صحنه آرایی (و میزانسن) 6- موسیقی. وی می گوید؛ دیالوگ در هر قسمت تراژدی باید ابزاری مطبوع و دلنشین شود در راستای فکر اصلی و تقلید نباید به صورت روایی و خطی باشد. (اکت اتفاق بیفتد). وقایع باید حس رحم و ترس را برانگیزد تا تزکیه این عواطف را موجب شود. ارسطو معتقد است تراژدی را برای جلوه گر ساختن خصوصیات اخلاقی به صحنه نمی برند، بلکه برای جلوه گر ساختن اعمال، خصوصیات اخلاقی را به میان می آورند. پس مقصود اصلی و غایت تراژدی، اعمال یا «داستان» آن است و غایت در همه جا مهم ترین چیزها است. نه تنها داستان که تراژدی با همه اجزایش بنا به تعریف ارسطو وسیله یی است برای برانگیختن رحم و ترس تا از طریق آن این عواطف تزکیه یابند. به طور کلی تراژدی به تشریح چگونگی رابطه انسان با نیروهایی که خارج از زندگی عادی او هستند می پردازد. تراژدی تلاش و کوشش یک فرد برتر جامعه را برای انجام یک وظیفه اخلاقی یا اجتماعی توصیف می کند. اما در این تلاش، قهرمان نهایتاً توسط سرنوشت که معمولاً از درون خود او نشات می گیرد از بین می رود. کمدی نیز گونه یی دیگر از درام است. تفاوت تراژدی و کمدی در شیوه بیان داستان یا اعمال آنهاست. کمدی ممکن است برانگیزاننده فکر یا عصبانیت باشد، اما هدف اصلی توضیح در مورد زندگی یا بعضی از جنبه های آن است به طریقی که تماشاچی سرگرم شود. شخصیت های تراژدی افرادی همچون شاهان، سرداران، بزرگان و قهرمانان هستند و تماشاگران به این شخصیت ها که مورد تایید و تمجیدشان هستند نزدیک شده، همدرد آنها می شوند و خود را همراه آنها حس می کنند. اما در کمدی وضع به گونه یی دیگر است. نمایش کمدی همواره رئالیستی تر از تراژدی است و از مایه های قابل لمس تری برخوردار است. قصر و بارگاه تراژدی در نمایش کمدی به گذر عام و خانه های مردم عادی تبدیل می شود. به جای قهرمانان تراژدی که شاهان و بزرگان هستند، با افراد معمولی تاجر و کارمند روبه رو هستیم. نمایش های تراژدی و کمدی در انسان (بازیگر و تماشاگر) عکس العمل های مطبوع و حتی تسکین دهنده برمی انگیزند. تاثیر تئاتر بر درمان بیماران روانی امروزه به اثبات رسیده است. در این روش بیماران روانی را به کارگردان های حرفه یی می سپارند تا آنان را به اجرای قطعات نمایشی در مورد مسائل نفسانی که بیمار به آن مبتلا است، ترغیب کنند. نتایجی که از این روش در درمان بیماران به دست آمده، شگفت آور بوده است. اثر این اجراهای تئاتری را چنین توضیح می دهند که بیشتر بازیگر و سپس تماشاگر برای مدت زمانی خویش را به جای شخصیت اصلی داستان می پندارد و همان حالات روحی قهرمان را درخور باز می یابد و این همذات پنداری ناخودآگاه سبب تخلیه انرژی های آزاردهنده می شود. همین تسکین و رهایی از عقده ها است که ارسطو آن را تزکیه نفس می نامد. می توان پذیرفت خنده در آثار کمدی پدیده یی رهایی بخش باشد، اما ترس و ترحم در تراژدی را چگونه می توان توجیه کرد؟ حقیقت این است که تماشاگر در تئاتر از تشابه به قهرمان به دلیل قدرتش احساس لذت می کند. تماشاگر به خوبی واقف است که قهرمان تراژدی در عالم واقع وجود ندارد، اما برایش غصه می خورد. به تعبیر دیگر تماشاگر رنج نمی کشد بلکه به تقلید رنج دست می زند. او احساس ترس را نه آمیخته به ضعف بلکه آمیخته با احساس قدرت، تجربه می کند. از آنجایی که قهرمان نمایش (اعم از تراژدی یا کمدی) همیشه در خطر و مورد تهدید عوامل گوناگون است، این تهدید روح تماشاگر را فرا می گیرد و همان حالتی را در وی ایجاد می کند که آن را «هیجان و دلهره» می نامیم. همین هیجان و اضطراب آگاهانه، ترس از مرگ را در ما به وجود آورده و به همین دلیل است که ترس و دلواپسی برای سرنوشت قهرمان تمامی وجود ما را فرا می گیرد، اما در عین حال از این اضطراب لذت می بریم. با توجه به حقیقت این نکته می توان گفت تئاتر به ویژه تراژدی این مساله را با تاکید و شدت بیشتری مطرح می کند و بر رهایی انسان از چنگال این احساسات تاکید می ورزد. البته ملودرام (نمایش توام با موسیقی) هدف های درست درام را از دست داده و بیشتر به تکان دادن و به هیجان آوردن تماشاچی رغبت دارد و در حقیقت برای بالا بردن شدت لحظه تردید آمیز یا جاری شدن اشک تماشاچی در طول یک صحنه ترحم آمیز تکیه می کند.